Γιάννης Δόικας

Παροιμίες, Δημοτικά, Ευτράπελα και άλλα Λαογραφικά Παξών και Κέρκυρας (Γιάννης Δόικας)

greek-translation — Thu, 02 Dec 2010 17:32:42 +0000

Μια λαογραφική μελέτη που καταγράφει ένα μεγάλο μέρος από τις παροιμίες που λέγονται στους Παξούς. Παράλληλα καταγράφει ένα μέρος από τη σκωπτική και δημοτική ποίηση των Παξών καθώς όλα αυτά αποτελούν τη συνέχεια των παραδόσεων και του πολιτισμού μας σε μια εποχή κατά την οποία οι παλιές θρησκευτικές και παραδοσιακές εκδηλώσεις προσαρμόζονται με απίστευτη ευκολία σε τουριστικές και οικονομικές ανάγκες.

Θα πρέπει να τονίσουμε ότι είναι η πρώτη φορά που δημοσιεύεται ένας σημαντικός αριθμός παροιμιών από το μικρό νησί των Παξών.

Τιμή: 10 ευρώ
Σελίδες: 144
Παξοί: 2005

Παραγγελία
Μπορείτε να παραγγείλετε μέσω Paypal (+3 ευρώ κόστος ταχυδρομείου για αποστολή στην Ελλάδα) ή μέσω του παρακάτω βιβλιοπωλείου.

Κεντρική διάθεση (χονδρική / λιανική)
Αχιλλέας Σίμος
Μαυροκορδάτου 9,
10678 Αθήνα
2103830491, 2103822553

Εισαγωγή

Οι παροιμίες είναι η συγκέντρωση γνώσης και σοφίας που ’ρχεται από τα βάθη των αιώνων. Ταξιδεύουν από χώρα σε χώρα, χωρίς να γνωρίζουν σύνορα, φέρνοντας στους λαούς τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν από ανθρώπους συνετούς και σοφούς.

Οι παροιμίες σε κάθε κοινωνία, αποτελούν δείγμα του πολιτισμού της. Σφραγίζουν τον λόγο με ένα ιδιαίτερο τρόπο. Διδάσκουν, προβληματίζουν, επαινούν, τιμωρούν, σαρκάζουν, ειρωνεύονται, προκαλούν, πείθουν και σηματοδοτούν, σε κάθε στιγμή, το πέρασμα από τις συμπληγάδες της ζωής μας. Είναι τα χελιδόνια της ελληνικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας, είναι ένας από τους στύλους της πολιτιστικής μας παράδοσης. Αυτή η φωνή, αυτός ο λόγος καλλιεργήθηκε, ωρίμασε και ήλθε σε μας ζωντανός και ακτινοβόλος. Δένουν τον καθημερινό μας λόγο με χρυσή κλωστή και τα γραφτά μας με κρίκους στέρεους και δυνατούς. Έτσι η γλώσσα μας, η Ελληνική, αιώνιος φορέας του ελληνικού πολιτισμού, πλουτίστηκε και γιγαντώθηκε τόσο, που στις ημέρες μας θεωρείται μεταξύ των κορυφαίων ευρωπαϊκών και μη γλωσσών.

Όποιος διάβασε Όμηρο, Παλαμά, Ελύτη, Καζαντζάκη, Βάρναλη και μια στρατιά Ελλήνων συγγραφέων και λογίων, συγκλονίζεται από τον πλούτο, την αρμονία, την ποίηση που έχει η ελληνική γλώσσα.
Είναι η πρώτη φορά, που δημοσιεύεται ένας σημαντικός αριθμός παροιμιών από το μικρό νησί των Παξών.

Στο παρελθόν, έγιναν ανάλογες συλλογές από τον καθηγητή Μιχαήλ Δένδια, η οποία έχει κατατεθεί στην Ακαδημία Αθηνών, από τον παπά Χαράλαμπο Διαμάντη, αδημοσίευτη, από τον συγγραφέα-λαογράφο Σπύρο Χαριλάου Μπογδάνο, αδημοσίευτη και ένα μικρό αριθμό, περίπου εκατόν πενήντα παροιμιών, δικών μου, που δημοσίευσε η εφημερίδα Ηχώ των Παξών.

Οι Παξινοί και γενικά οι Επτανήσιοι, καλλιέργησαν το λόγο με το παραμύθι, το μυθιστόρημα, την ποίηση στα δύσκολα χρόνια της κατοχής τους από τους ποικιλώνυμους κατακτητές.

Τις επιρροές που δέχτηκαν από τα πολιτιστικά βιώματα των ξένων κατακτητών, τις αφομοίωσαν και μαζί με τα δικά τους βιώματα, παρουσίασαν κάτι καινούριο, ωραίο και θαυμαστό.
Οι γενεές μεγαλώνουν με τα βιώματα των μεγαλυτέρων και η πολιτιστική παράδοση συνεχίζεται.

Η προσπάθειά μου λοιπόν να συγκεντρώσω εδώ ένα μεγάλο μέρος από τις παροιμίες που λέγονται στους Παξούς, πιστεύω πως είναι μία σημαντική προσφορά, για την καταγραφή μίας πτυχής της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Παράλληλα έχει εκδοθεί από την Ακαδημία Αθηνών η λαογραφική συλλογή του κ. Λουκάτου, από υλικό που συνέλεξε στους Παξούς το 1957.

Μαζί με τις παροιμίες καταγράφω ένα μικρό δείγμα από τη δημοτική και σκωπτική ποίηση των Παξών, γιατί όλα αυτά αποτελούν συνέχεια των παραδόσεων και του πολιτισμού μας. Πολύ σωστά σε άρθρο της η κ. Όλγα Σελλά στην Καθημερινή τις 6-1-2004, σελ. 15, αναφέρεται στην κ. Μιράντα Τερζοπούλου: «Τα έθιμα παντού μετατοπίζονται προσπαθώντας να εξυπηρετήσουν τις νέες ανάγκες των κοινωνιών και των ανθρώπων. Ό,τι παλιότερα είχε θρησκευτικούς ή παραδοσιακούς σκοπούς, σήμερα προσαρμόζεται εύκολα σε ανάγκες τουριστικές, οικονομικές ή κοινωνικές». Τα έθιμα μετακινούνται και αλληλοεπηρεάζονται Αυτό βέβαια δεν μας εμποδίζει να καταγράφουμε και να διατηρούμε στη μνήμη μας τις παραδόσεις και την δημοτική ποίηση του τόπου μας.

Συμμετοχή των Παξινών στην επανάσταση της Ελλάδας το 1821

greek-translation — Tue, 24 Aug 2010 06:24:10 +0000

Η προσφορά των Επτανησίων στον αγώνα του 1821 χαρακτηρίστηκε από τους ιστορικούς σαν ανεκτίμητος και αποφασιστική. Για τη συμβολή και συμμετοχή κάθε νησιού του Ιονίου ασχολήθηκαν πολλοί συγγραφείς. Εξαίρεση αποτελεί το μικρό νησί των Παξών, που μόνον ο κ. Βερύκιος στο βιβλίο του «Επτανησιακοί παλμοί και αγώνες του 21» κάνει μυθιστορηματική αναφορά στον Γεώργιο Ανεμογιάννη. Ο ίδιος συγγραφέας, γράφει γενικά: «Η Επτάνησος υπήρξε για την Ελλάδα στα χρόνια της επανάστασης η στοργική και γενναία καρδιά της. Η καρδιά που αγκάλιασε τον πόνο των καταδιωγμένων, εδέχτηκε αναρίθμητους πρόσφυγες, τους παρεχώρησε προστασία, τους έδωσε παρηγοριά, τους γλύτωσε από την σφαγή και τον όλεθρο».

Τα Επτάνησα από το 1814 βρίσκονται στην κατοχή της αγγλικής αυτοκρατορίας. Με την κήρυξη της επανάστασης, η αγγλική διοίκηση τις 7 Ιουνίου 1821, δημοσιεύει προκήρυξη με την οποία «Διορίζονται όλοι οι υπήκοοι Ιόνιοι να μην πάρουν κανένα μέρος, μήτε εις βοήθειαν μήτε εναντίον, ούτε του ενός ούτε του άλλου από τους πολεμούντας, είτε δια θαλάσσης είτε διά ξηράς». Το πνεύμα της αγγλικής πολιτικής, ήταν αυστηρά ουδετερότητα απέναντι των εμπολέμων. Στην ουσία όμως, η αγγλική πολιτική ήταν καθαρά φιλοτουρκική και ανθελληνική. Αυτή στα Επτάνησα εκφράστηκε από τον αρμοστή Μαίτλαν, τον επικαλούμενο Σουλτάν Θωμά. Ήταν δυστύχημα για την επαναστατημένη Ελλάδα, η τοποθέτηση του στρατηγού Μαίτλαν, σαν πρώτου αρμοστή στα Επτάνησα. Οι αγωνιστές Επτανήσιοι αντιμετώπιζαν έναν βίαιο, απολυταρχικό και φοβερό δυνάστη, προσηλωμένο στις αρχές της ιεράς συμμαχίας (προκήρυξη Ιόνιο Κράτος Τ. 23, αριθ. 232).

Παρ’ όλα αυτά, πολλοί επτανήσιοι, έλαβαν μέρος στην επανάσταση, είτε οργανωμένοι σε επτανησιακά σώματα, είτε με άλλες ομάδες οπλαρχηγών. Η προσφορά τους ήταν μεγάλη, τόσο στο στρατό ξηράς όσο και στη θάλασσα.

Το συμπάθειο (συγγνώμη) στους Παξούς

greek-translation — Mon, 23 Aug 2010 06:47:36 +0000

Εκτός από την επίσημη Δικαιοσύνη, που έλυνε τις διαφορές των Παξινών, παράλληλα οι Παξινοί ανέπτυξαν μεταξύ τους την εθιμική Δικαιοσύνη, που οι μεταξύ τους διαφορές λύνονταν με την παρουσία Δημογερόντων και του εφημερίου, οι οποίοι ορκίζανε τα ενδιαφερόμενα μέρη μπροστά στην εικόνα της Παναγίας και στη συνέχεια βγάζανε απόφαση, που ήταν αποδεκτή από όλους. Ακόμη πολλές φορές τα ενδιαφερόμενα μέρη, έπειτα από σοβαρά επεισόδια, για να λείψουν οι μεταξύ τους φιλονικίες και προστριβές, παρουσιάζονταν στον συμβολαιογράφο και συνέταζαν συμβολαιογραφική πράξη, το λεγόμενο «Συμπάθειο».

Τέτοιες συμβολαιογραφικές πράξεις είναι διάσπαρτες στα παλαιά συμβόλαια π.χ. Συμβολαιογράφος Αντίοχος, 2 Απριλίου 1663.

«Την σήμερον οι παρόντες από ένα μέρος ο κυρ Χριστόφορος Μπόικος και κυρ Πιέρος Μπόικος και από το άλλο μέρος ο κυρ Παγουλής Γκίκας, επειδή και να ήλθαν εις μαλώματα και ο διάβολος εσυνέργησε και έγινε φόνος από τα άνωθεν δύο μέρη και την σήμερον θέλουν τα άνωθεν δύο μέρη και κάνουν αγάπη στέρεα και βεβαία μπροστά στην εικόνα του Χριστου και να είναι και να στέκονται εις την άνωθεν αγάπην πάντοτε και διά πάντοτε, και ήτις εξ αυτούς αλληλογήσηι από τα άνωθεν δύο μέρη και έλθει εις σκάνδαλα να πληρώσει δουκάτα πεντακόσια».

Και άλλο: Συμβολαιογράφος Παπαδάτος τις 14 Ιουλίου 1717.

«Στο όνομα του Κ. Ι. Χριστού, στην οικία του ποτέ Ιωάννη Βελλιανίτη η παρούσα κυρία Μαργετούλα γυνή του ποτέ Ι. Βελλιανίτη και θυγάτηρ του Πέτρου Μπογδάνου, επειδή είχε τρία παιδιά αρσενικά και ήρθανε σε πολλότατα ζιζάνια και εβάρεσε ο Πέτρος μια σκεπετιά και εσκώτωσε τον Αλιβίζη τον αδελφό του, τώρα παρακαλούν την αγία δικαιοσύνη να τον συμπαθήσει».

Αλλά φιλονικίες και προστριβές γίνονταν και μεταξύ γενεών. Η πλέον γνωστή είναι η φιλονικία μεταξύ των Βλαχοπουλάτων και Κονταράτων, στην περιοχή Βλαχοπουλοκονταράτικα, που μάλιστα κράτησε πολλά χρόνια. Αιτία, ο Ναός της Ελεούσας, που την κυριότητα διεκδικούσαν και οι δύο οικογένειες, η κάθε μια για λογαριασμό της. Οι μεταξύ τους φιλονικίες κράτησαν σχεδόν μέχρι την προηγούμενη γενεά και σαν παράδοση πλέον λέγεται από τους Βλαχοπουλοκονταράτες.

Κάθε φορά που γιόρταζε ο Ναός της Ελεούσας, ήταν αδύνατο να μη γίνουν επεισόδια. Η τοπική αστυνομία, για να μετριαστούν ή να αποφευχθούν τα επεισόδια τοποθετούσε στην είσοδο της εκκλησίας τσολιάδες αστυνομικούς.

Στο βιβλίο Ν. 5 αριθ. ευρετηρίου 153, βρίσκεται μια πράξη αγάπης, μεταξύ των δύο παραπάνω γενεών. Αξίζει να την παρουσιάσουμε.

Ξόρκια και γιατροσόφια Παξών

greek-translation — Sun, 22 Aug 2010 11:09:20 +0000

Πολλές φορές συναντάμε σε παλαιά βιβλία, διάφορες σημειώσεις, που αναφέρονται σε ιστορικά γεγονότα, γιατρικές συνταγές, καιρικά φαινόμενα ή ακόμα και σε κοινωνικά γεγονότα. Είναι δε καμιά φορά τόσο ενδιαφέρουσες και ακριβείς οι πληροφορίες που ανατρέπουν γεγονότα που πιστεύαμε μέχρι σήμερα.

Μια δυο βδομάδες πρώτα, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν το σπιτικό τους όσο μπορούν καλύτερα για να δεχθούν τις μέρες αυτές.

Και πρώτα από το ληξιαρχικό βιβλίο του Αγίου Παντελεήμωνος, στα Μαστοράτικα Παξών, έτους 1761-1811, αριθ. 7, καταγράφουμε τα παρακάτω ενθυμήματα:

1) 1782 Ιουλίου 8, εγίνηκε παπάς ο Σπύρος Μάστορας.

2) Ηατροσοφικόν το οπίον έχη ερμηνίαις ιατρικές κε θεραπίες του ιποκράτους κε δόξαν θεού αμήν. Περί φιδιού κε σκορπιού. Ω φράξος ίγουν ο μελίας, όταν φάγι τον άνθροπον το φίδι ή σκορπίος αν τον ποτίση φαρμάκη τζάκησε τα φίλα του φράξου κε εύγαλε το ζουμί του κε πότιζε αυτόν κε γιένι. Ότι δεν θέλης να δοκιμάσης έπαρε τον φράξον κε άναψε φοτίαν ις μίαν μεριάν κε βάλε τον φράξον ις ένα μέρος κε στιν μέσην βάλε το φήδι κε κάλιον πάγι στιν φοτίαν παρά ις τον φρανξον.

3) Περί διατί γίνοντε πεδία αρσενικά κι άλα θηλικά. Όταν η γινέκα δεχτί τον σπώρον του ανδρώς ης το δεξιόν μέρος γίνετε αρσενικόν κε όταν ήνε ης το ζερβόν μέρος γίνετε θηλικόν. Διατί η μήτρα η αρσενική ήνε ης το δεξιόν μέρος.

4) Περί γινεκός οπού δεν κάνι πεδία. Η ετία οπού δεν κάνι πεδία ήνε αυτή. Ότι η μήτρες οπού δέχονται τόν σπώρον του ανδρός δια να εγκαστροθή ήνε σφαλησμένη κε διά τούτο όταν σμήξη μετά του ανδρός δεν σε βένη μέσα η ρεύσης ης την φήσην της γινέκας. Έστοντας κε να ήνε σφαλησμένη η μήτρες δεν καντρόναιτε.

5) Περί πος ομιάζουν τα πεδιά, άλα του πατρός κε άλα της μητρός. Ήξευρε οτη όταν σμήξη άνδρας μετά της γινεκός η γινέκα χήνη έμα κε ο άνδρας ρήχνη σπώρον κε όταν ρίξη ο άνδρας περισότερον ομοιάζουν τα πεδιά του πατρός κε ης το γένος του. Η δε γινέκα περισότερον έμα χήση ομηάζουν της μητρός κε ης το γένος της

6) Ώπιον πιένι το μάτη (Αβασκανία). Όθε κήνισε η αβασκοσήνη κε η αχαμνοσήνη να πάντισε όρος σε βουνό κε σε χαμολαγκάδια οπού εκή πετινός δεν λαλί κότα δεν κακαριέτε πρόβατον δεν βηλιάζυ βόϊδι δε μουγκρίζυ σκήλος δεν βαβίζυ γρούνι δεν γρούζυ εκή πεδίου κουλούρι δεν γίνετε. Φεύγα αβασκοσίνη κι αχαμνοσήνη από την καρδίαν κε από το κεφάλη κε από όλα τα μέλη του δούλου του θεού (τάδε) ότι ήνε βαπτισμένος κε μιρομένος κε τρετριχαμετριμένος του θεού παραδομένος δεν μπορί να τα πομήνη μηδέ μέρα μηδέ όρα μηδέ κάρτο από την όρα, ση χριστέ βασηλέβιης ης τους εώνας αμήν.

Εδώ τελειώνουν τα ενθυμήματα του βιβλίου αυτού. Για να δούμε όμως την εξέλιξη της αβασκανίας, γράφω μια σύγχρονη, που την άκουσα από την κ. Ελένη Οδ. Βελλιανήτη 90 χρονών και μια που λέγεται σήμερα στο χωριό Κ. Γαρούνα της Κέρκυρας:

α) Η κυρά η Παναγία κάθισε στο θρόνο της και έκραξε τους Αγίους Αναργύρους, θαυματουργούς και ελεήμονες, πρώτοι γιατροί του κόσμου. Για πάρτε το αβάσκαμα του (τάδε), το πάσα κακό από τον άνθρωπο, από την καρδιά, από τα σωθικά του, από τις 82 φλέβες του κορμιού του. Μαύρη αγελαδίτσα γέννησε στον κάμπο την κατέβασε να την περιβοσκήση, εκεί εβρέθει ο Ιησούς Χριστός και πήρε το αβάσκαμα και τόριξε στα βουνά. Εκεί κόκορας δε λαλεί, κότα δεν κακαριέται, εκεί να μείνει, εκεί να χαθεί και το κακό από τον άνθρωπο να διασκορπιστεί. Δυό το φέραν τρείς το πήραν, Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα.

Χριστουγεννιάτικα ήθη και έθιμα Παξών

greek-translation — Sat, 21 Aug 2010 07:59:47 +0000

Στη ζωή των ανθρώπων του μικρού νησιού των Παξών, τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα, είναι οι πιο σημαντικές γιορτές του χρόνου.

Μια δυο βδομάδες πρώτα, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν το σπιτικό τους όσο μπορούν καλύτερα για να δεχθούν τις μέρες αυτές.

Το ασβέστωμα των εξωτερικών χώρων και το στόλισμα του χριστουγεννιάτικου δένδρου είναι σχεδόν γενικό. Ακόμη την παραμονή ετοιμάζεται η γαλοπούλα ή κότα για να στολίσει το χριστουγεννιάτικο γεύμα.

Οι άνδρες παλαιότερα μετά τη λειτουργία έκαναν επισκέψεις σε συγγενικές ή γειτονικές οικογένειες για να πουν τα χρόνια πολλά και να τραταριστούν ντόπιο ρακί ή μαστίχα συνοδευμένο με ξερά σύκα και κουραμπιέ σπιτίσιο, φτιαγμένο με λάδι ελιάς και ψημένο στο φούρνο του σπιτιού. Το βράδυ οι νοικοκυρές έφτιαχναν ξεροτήγανα και τηγανίτες.

Τα Χριστούγεννα, ήταν και παραμένει, ίσως για λίγο ακόμη, οικογενειακή γιορτή. Η παξινή οικογένεια, παλαιότερα είχε μεγάλη συνοχή, με επικεφαλή τον πάτερ φαμίλια. Που και που στα παλαιά συμβόλαια συναντάμε πράξη του πατέρα για απελευθέρωση του γιου από την πατρική κηδεμονία.

Προπολεμικά που να βρεθούν παιγνίδια για τα παιδιά, καμιά αυτοσχέδια κουστούνα (κούκλα) και ήταν ευτυχισμένα αν είχαν κάτι καινούριο να φορέσουν χριστουγενιάτικα. Αν όμως δεν είχαν παιχνίδια, ήταν το σακκούλι του Άη Βασίλη γεμάτο από ελπίδες.

Την Πρωτοχρονιά ξυπνούσαν αμπονόρα (πρωί), φορούσαν τα καλύτερά τους ρούχα και ανέβαιναν στη ράχη του πιο κοντινού λόφου να προϋπαντήσουν τον ήλιο που θα ‘βγαινε από τα απέναντι χιονισμένα ηπειρωτικά βουνά, ρίχνοντας τις πρώτες αχτίνες του στην αγαπημένη τους θάλασσα. Αυτή ήταν η ώρα του μυστηρίου, ο μεγάλος, φωτεινός, λαμπρός ήλιος φώτιζε την πρώτη μέρα του καινούριου χρόνου. Και τότε εύχονταν να είναι στο νέο χρόνο και στη ζωή τους, γεροί σαν τα βουνά και πλούσιοι σαν τη θάλασσα. Έτσι ευτυχισμένα ροβολούσαν στο σπίτι γεμάτα ελπίδα για το μέλλον. Σε λίγο θα κάνουν επισκέψεις στα συγγενικά σπίτια για να εισπράξουν την πρωτοχρονιάτικη στρίνα (μπουναμά). Όποιο παιδί πρωτοπατούσε στο σπίτι, έφερνε γούρι κι έπαιρνε μεγαλύτερη στρίνα.

Εμπορικός στόλος Παξών το έτος 1764

greek-translation — Fri, 20 Aug 2010 08:10:51 +0000

Στο Αρχείο του νοταρίου Παξών, Νικολάου Κουβά, στο πρώτο βιβλίο και στη σελίδα 118-120, βρίσκεται καταχωρημένο ένα συμβόλαιο του 1764, με μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον, όχι μόνον για την τοπική ιστορία των Παξών, αλλά γενικότερα για την εμπορική ναυτιλία της Ελλάδας. Μέχρι σήμερα, μόνο από τις ναυτικές παραδόσεις του τόπου γνωρίζαμε πως το νησί είχε πολλά εμπορικά καράβια και κατά συνέπεια πολλούς ναυτικούς.

Οι ναυτικοί Παξινοί διακρίθηκαν στο χειρισμό των πλοίων, με τα κουπιά στην αρχή, στα πανιά αργότερα, με όλες τις δύσκολες καιρικές συνθήκες. Διακρίθηκαν ακόμα σαν πληρώματα στις πολεμικές βάρκες των Ενετών και πολέμησαν μαζί τους γενναία για τη δόξα της Ενετίας. Αργότερα, έμπειροι πια ναυτικοί, βοήθησαν την Ελληνική Επανάσταση του ‘21 και πολλοί έδωσαν τη ζωή τους. Χαρά σ’ όλο το νησί στην επιστροφή των ναυτικών, γιορτές και πανηγύρια. Ήταν όμως και τα δυστυχήματα από τα συχνά ναυάγια, ο κίνδυνος από τους πειρατές και τους αποκλεισμούς των μεγάλων δυνάμεων.

Ενδεικτικά αναφέρω το ναυάγιο του Δημάκη Ζενεμπίση το 1770, (συμβολαιογράφος Ν. Κουβάς βιβ. 1, σελ. 207) και το ναυάγιο του καπετάν Πέτρου Βελλιανίτη, φορτωμένο από τους Παξούς μούργα, κούτσουπα και αμύγδαλα το 1770 (συμβολαιογράφος Ν. Κουβάς σελ. 198).

Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία, ήταν ο τρόπος που γινόταν οι συμφωνίες για το εμπάρκο. Όλοι είχαν ανάλογο μερίδιο, από τα κέρδη του πλοίου, όταν όλα πήγαιναν καλά.

Πρόλογος (Παξινά Ιστορικά Μελετήματα)

greek-translation — Thu, 19 Aug 2010 12:24:07 +0000

Το 1991, με τίτλο «Παξινά Ιστορικά Μελετήματα» είχα συγκεντρώσει σ’ ένα τομίδιο ορισμένες από τις εργασίες μου που είχαν δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Ηχώ των Παξών».

Καθώς τα λιγοστά αυτά αντίτυπα έχουν εξαντληθεί, αποφάσισα να προβώ σε μία νέα, αναθεωρημένη και επαυξημένη έκδοση, με τίτλο «Παξινά Ιστορικά Μελετήματα και Ερανίσματα Ιστορίας και Πολιτισμού». Ένας άλλος λόγος που με εξώθησε σε αυτήν την έκδοση είναι η διευκόλυνση των μελετητών, οι οποίοι θα βρουν στο ανά χείρας πόνημα ένα μικρό μέρος της ιστορίας των Παξών. Έργο δε, που γίνεται ακόμα σημαντικότερο αν λάβει κανείς υπόψιν ότι το Τοπικό Αρχείο Παξών είναι σφραγισμένο από το 1993 στην αποθήκη της βιβλιοθήκης Παξών.

Δυστυχώς, οι απόπειρες εξευρέσεως των λιγοστών πόρων που χρειάζονται για την εξύψωση του πνευματικού επιπέδου του νησιού μας, προσκρούουν τόσο στην αδράνεια της Τοπικής Διοίκησης, όσο και στην κρατική ολιγωρία.

Εν κατακλείδι, ελπίζω, έστω και από αυτή τη θέση, ν’ ασκήσω κάποια μικρή επιρροή όσον αφορά την επίλυση του μείζονος θέματος της στέγασης του Τοπικού Αρχείου Παξών.

Από τον τόμο: «Παξινά Ιστορικά Μελετήματα»

Παξινά Ιστορικά Μελετήματα (Περιεχόμενα)

greek-translation — Thu, 19 Aug 2010 12:21:35 +0000

1. Πρόλογος
2. Εμπορικός στόλος Παξών του έτους 1764. (Ηχώ των Παξών αριθ. 133-4/1984)
3. Κατάλογος καπετάνιων Παξών του έτους 1808. (Ηχώ των Παξών αριθ. 203/1990)
4. Απογραφή του εμπορικού και αλιευτικού στόλου των Παξών του έτους 1804. (Ηχώ των Παξών αριθ. 162/1987)
5. Σύλληψη παξινού καϊκιού από τους Εγγλέζους και ο Μάρκος Μπότσαρης
6. Συμφωνητικά κατασκευής μόλων Λογγού, Γάη τα έτη 1800, 1803. (Ηχώ των Παξών αριθ. 165/1987)
7. Δύο διπλώματα (άδειες) ναυσιπλοΐας σε παξινούς καπετάνιους
8. Θανατηφόρος περιπέτεια παξινού σκάφους (βάρκας) το 1820-1 στην απέναντι Ήπειρο
9. Απογραφή καϊκιού
10. Κανονιές στο λιμάνι του Γάη
11. Συμβολαιογραφική καταγραφή της θαλασσοταραχής έξω από τους Οθωνούς και ατυχήματος ναύτου, του καπετάνιου Ζενεμπίση
12. Το εμπορικό ναυτικό Ύδρας και Σπετσών καθώς και το πολεμικό ναυτικό της Ελλάδας το 1830
13. Έγγραφο διαμαρτυρίας Παξινών ιερέων του έτους 1771. (Περιοδικό Απολύτρωση αριθ. 245/1988)
14. Λιτανείες (Ηχώ των Παξών αριθ. 193/1990)
15. Χριστουγενιάτικα ήθη και έθιμα (Ηχώ των Παξών αρ. 202/1990)
16. Αντίπαξοι – Άγιος Αιμιλιανός (Ελευθερία Κερκύρας αριθ. 12552-63/1991)
17. Ψήφισμα της Επτανήσου το 1864 (Ηχώ των Παξών αριθ. 116/1983)
18. 21 Μαίου 1864 (Ηχώ των Παξών αριθ. 163/1987)
19. Επιστολή Παξινού βουλευτή το 1864 (Ηχώ των Παξών αριθ. 86/1980)
20. Ξόρκια και γιατροσόφια (Ηχώ των Παξών αριθ. 194/1990)
21. Πάργα 1819 (Ηχώ των Παξών αριθ. 178-185/1988)
22. Το συμπάθειο (Ηχώ των Παξών αριθ. 161/1987)
23. Η πολιορκία της Κέρκυρας το έτος 1716. (Ελευθερία Κερκύρας αριθ. 12462-68/1990)
24. Στατιστικά στοιχεία Κερκύρας – Παξών του έτους 1865
25. Συμμετοχή των Παξινών στην επανάσταση της Ελλάδας το 1821. (Ηχώ των Παξών αριθ. 196-200)
26. Εκλογή Καπετάνιου στους Παξούς το έτος 1730. (Ηχώ των Παξών αριθ. 92/1981)
27. Ανακριτική αναφορά του 1821
28. Εκλογή Αντιπροσώπων στους Παξούς το έτος 1744. (Ηχώ των Παξών αριθ. 125/1984)
29. Δύο περιπτώσεις σκλάβων Κερκύρας. (Ελευθερία Κερκύρας αριθ. 11885 -87/1988)
30. Γάλλοι στρατιώτες λεηλατούν το σπίτι του Ν. Ζενεμπίση
31. Διαμαρτυρία Παξινών ψαράδων του έτους 1835
32. Η στέρνα του Κάμπου του Βαλσαμή (Ηχώ των Παξών αριθ. 167/1987)
33. Αθέτηση υπόσχεσης γάμου ανήλικης και διάλυση σύναψης γάμου ανηλίκων από το Πατριαρχείο – Τοπογραφικό σχέδιο του λιμανιού των Παξών του έτους 1803 – Χάρτες των Παξών. – Εμβλήματα (θυρεοί) της Επτανήσου.

Από τον τόμο: «Παξινά Ιστορικά Μελετήματα»

Ιστορία της Κέρκυρας

greek-translation — Wed, 18 Aug 2010 10:01:13 +0000

Απιδιαίς είναι και ροδιαίς, λαμπρόκαρπες μηλέαις και με γλυκόκαρπαις συκιαίς εληαίς θυμό γεμάταις.
(Είναι ο καρπός τους άφθαρτος και ολοχρονής δεν λείπει… Γερά το απίδι και άλλο ανθεί, το μήλο και άλλο μήλο, και το σταφύλι και άλλο ανθεί το σύκο και άλλο σύκο.)
Ομήρου Οδύσσεια, μετάφραση Ιωάννη Πολυλά

Ζούμε σ’ ένα πανέμορφο νησί, που με τις παραδόσεις του, τον πολιτισμό του και την τρισχελιετή ιστορία του, είναι για μας, για την Ελλάδα, ένα κομμάτι του χαμένου παραδείσου.

Η Ομηρική νήσος των Φαιάκων η χιλιοτραγουδισμένη από τις μούσες τόσων και τόσων ιστορικών με τα δοξασμένα της φρούρια με τις απερίγραπτες φυσικές της καλλονές, δημιούργησε με την πάροδο του χρόνου έναν αξιοθαύμαστο πολιτισμό που κάνει τους κατοίκους περήφανους και τους ξένους να την ζηλεύουν. Ανέβηκε ψηλά, μεγαλούργησε και φθάσαμε να έχουμε σήμερα στον πολιτιστικό μας ορίζοντα 2 μουσεία, το ένα Αρχαιολογικό και το άλλο Σινοαπωνικό, το Ιστορικό Αρχείο, τη Δημόσια βιβλιοθήκη, την Αναγνωστική Εταιρεία, το Λαογραφικό Μουσείο Σιναράδων, το Μουσείο Σολωμού, 20 μουσικές, το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, πλήθος πολιτιστικών συλλόγων κ.λπ.

Όλα αυτά αποτελούν για το νησί μας, πόλους έλξης όλου του πολιτισμένου κόσμου. Είναι ναοί που κρατούν τα κειμήλια του πολιτισμού και της σοφίας των Κερκυραίων.

Αυτήν την ιστορία, αυτόν τον πολιτισμό θα σας παρουσιάσω, σύντομα και συνοπτικά, αρχίζοντας από το 229 π.Χ.

Το κράτος των Φαιάκων ταλαιπωρημένο από εσωτερικές έριδες Δημοκρατικών και Ολιγαρχικών και κατεστραμένο από την απόβαση το 229 π. Χ. της βασίλισσας των Ιλλυριών, Τεύκης, αναγκάζονται, αφού μάταια αντιστάθηκαν, να δεχθούν κατοχική φρουρά. Η βασίλισσα τοποθέτησε, άρχοντα του τόπου τον Ιλλυριό στρατηγό, Δημήτριο Φάριο. Όμως μετά από προσκάλεσαν τους Γενοβέζους, όπου ο στόλος τους προσορμίστηκε στο λιμάνι της Κέρκυρας. Έχουμε δηλαδή την Α’ Βενετική κατοχή.

Το 1214 έως το 1267, η Κέρκυρα έρχεται στην κυριαρχία των Ελλήνων ηγεμόνων και ανήκει στο δεσποτάτο της Ηπείρου. Στην περίοδο αυτή, λέγεται, ότι κατασκευάστηκε και το Αγγελόκαστρο.

Το 1272 κύριος της Κέρκυρας γίνεται ο Κάρολος βασιλέας του Γαλλικού Κράτους και της Νεαπόλεως, Ανδηγαυός.

Με την επικράτηση των Ανδηγαυών οι Κερκυραίοι εξαθλιώνονται οικονομικά και πνευματικά, αφού ο Κάρολος παραχωρεί τα κτήματα του νησιού στους δικούς του ανθρώπους και καταργεί τον ορθόδοξο μητροπολιτικό θρόνο, ενώ παράλληλα ιδρύει καθολική Αρχιεπισκοπή. Στη θέση του Μητροπολίτη εκλέγεται ο Μέγας Πρωτοπαπάς Κερκύρας, εξαρτώμενος από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως.

Με το θάνατο του Καρόλου Γ’ η ανδηγαυική κατοχή άρχισε να κλονίζεται. Ήδη οι Κερκυραίοι είχαν οργανωθεί σε 4 φατρίες, από τις οποίες αυτή που υποστήριζε την εθελοντική υποταγή στο Κράτος της Βενετίας. Σε σύσκεψη που ακολούθησε των φατριών, επεκράτησε η γνώμη της βενετόφιλης μερίδας. Κάλεσαν τότε τον αρχηγό του στόλου, ναύαρχο Ιωάννη Μιάνη, που κατά σύμπτωση έπλεε στα κερκυραϊκά νερά, ο οποίος τους υποσχέθηκε ότι η Βενετία, θα συμπεριφερθεί προς στην Κέρκυρα σαν σε σύμμαχο και όχι σαν υποτελή και ότι θα γίνουν σεβαστά τα παραχωρημένα προνόμια. Εξεδίωξε έπειτα από πολύωρη μάχη τη φρουρά και ύψωσε στο κερκυραϊκό φρούριο τη σημαία της Βενετίας στις 20 Μαρτίου 1386.

Έπειτα από δυόμιση μήνες, στις 9 Ιουνίου 1386 ο Βενετικός στρατός στρατοπεδεύει στο φρούριο και τον επόμενο χρόνο υπογράφεται το οριστικό χρυσόβουλο με τους όρους της κατοχής.

Πρώτος εκπρόσωπος της Βενετίας τοποθετείται ο Μαρίνος Μαλιπιέρος, με τον τίτλο Βάϊλος.

Ετσι εξελίχτηκαν τα γεγονότα στην πόλη της Κερκύρας. Στο βόρειο όμως άκρο της νήσου τα φρούρια Αγγελόκαστρο και Κασσιώπης παρέμειναν στα χέρια των Ανδηγαυών.

Οι Ανδηγαυοί ήταν ενισχυμένοι από μερίδα των Κερκυραίων, οι οποίοι προτιμούσαν να μείνουν υπό την κυριαρχία του κράτους της Νεαπόλεως, με το φόβο, μήπως η Βενετία καταργήσει το καθεστώς της γαιοκτημοσύνης.

Οι Βενετοί με στρατιωτικές δυνάμεις ξεκίνησαν για την κατάληψη των δύο αυτών φρουρίων. Και η μεν φρουρά του Αγγελόκαστρου παραδόθηκε, η δε φρουρά της Κασσιόπης ενισχυμένη από τους ντόπιους αντιστάθηκε, με αποτέλεσμα να ακολουθήσουν τρομερές μάχες, η κατάληψη του φρουρίου και η τελική καταστροφή του.

Οι Βενετοί διαδοχικά έγιναν κύριοι της Επτανήσου της Πελοποννήσου και της Πάργας.

Μνημεία Παξών και Πολιτισμός

greek-translation — Mon, 16 Aug 2010 17:45:41 +0000

Όλες οι περιοχές της Ελλάδας μας έχουν να δείξουν αξιόλογα πνευματικά και καλλιτεχνικά δημιουργήματα. Ο Νίκος Καζαντζάκης στη σελίδα 189 του βιβλίου του «Αναφορά στο Γκρέκο», γράφει:

«Άλλα τοπία της είναι αυστηρά και περήφανα, άλλα θηλυκά της όλο τρυφεράδα, άλλα σοβαρά και συνάμα πρόσχαρα και γλυκομίλητα. Όμως απ’ όλα πέρασε το πνεύμα και τους έδωκε, μ’ ένα ναό, μ’ ένα μύθο, μ’ έναν ήρωα, την ψυχή που ταιριάζει στο καθένα.

Γι αυτό, όποιος ταξιδεύει στην Ελλάδα κι έχει μάτι να βλέπει και νου να στοχάζεται, ταξιδεύει από μια νίκη πνευματική σε άλλη πνευματική νίκη, σε αδιάσπαστη πνευματική ενότητα. Είναι, το βεβαιώνεσαι εδώ στην Ελλάδα, το πνεύμα συνέχεια κι ανθός της ύλης, κι ο μύθος της απλώς συνθετικώς, έκφραση της πιο θετικής πραγματικότητας».

Είναι λοιπόν φυσικό και το λιλιπούτειο νησί μας, οι Παξοί, μέρος της Ελλάδας μας να έχει σημαντικά και αξιόλογα μνημεία, θα προσπαθήσω να απαριθμήσω τα πιο αξιόλογα κατά την εκτίμηση μου.

Το νησί μας αποτελείται από 54 συνοικισμούς. Σε κάθε συνοικισμό θα συναντήσετε σπουδαία αρχιτεκτονικά ευρήματα: καπνοδόχους, φούρνους, τζάκια, μπαλκόνια, σκάλες, μπόντζους.

Ποιος δεν θαύμασε το σπίτι του Λύχνου, παλαιό διοικητήριο της Αγγλικής Προστασίας, το σπίτι της Μάσιγγας, νεοκλασικό κτίριο, το σπίτι – πύργος του Τριχούτση – Γραμματικού, το σπίτι του Αθανασίου Βλαχόπουλου στα Κοκκινάτικα – (θερινή) κατοικία του Άγγλου Διοικητή, το σπίτι της Σιόρας Κόρης Σοφού στην Αγία Αικατερίνη, το σπίτι του Παπαμάρκου στα Πετράτικα με τις πολεμίστρες κ.λπ.